Serhat Kalkınma Ajansı
+90 474 212 52 00

Ardahan

  • Toplam Nüfusu
  • 98.907 kişi
  • Yüzölçümü
  • 5.661 km2

Genel Bakış

Kuzeydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Ardahan, Gürcistan ve Ermenistan’ a sınırı bulunan bir şehirdir. Hayvancılık faaliyetleriyle, lezzetli kaşar peyniri üretimiyle, doğal kafkas balıyla, meşhur kazlarıyla ve organik tarım ürünleriyle birlikte Ardahan hem bölgemiz için hem de ülkemiz açısından önemli bir yere sahiptir. Ortadoğu ve Kafkas ülkelerine açılan sınır kapılarıyla, artan ticaret hacmiyle birlikte Ardahan gün geçtikçe gelişmektedir. Modern, çağa uygun ve her türlü imkanı barındıran üniversite kampüsleri, artan öğrenci talebi, sağlık yatırımları, kültür turizmi, kış turizmi ve kış sporlarıyla birlikte Ardahan serhat illeri arasında önemli bir cazibe merkezi haline gelmiştir.

İlçeler

Çıldır en eski yerleşim yerlerinden birisidir. Ardahan’ ın güneydoğusunda yer almaktadır. İlçenin turizm potansiyeli yüksektir. Aşık Şenlik Türbesi, Kara Kale, Kurtkale Kalesi, Şeytan Kalesi, Çıldır Gölü’ndeki Kuş Adası önemli turizm noktalarıdır ve ilçe uluslararası Çıldır Göl Festivali’ne ev sahipliği yapar.

Damal, 2100 rakımda olan ve yılın neredeyse 7 ayı karla kaplı bir ilçedir. Damal her yıl Karadağ’da 15 Haziran ve 15 Temmuz tarihleri arsında beliren Atatürk Siluetiyle yerli ve yabancı turistleri bölgeye çeken bir yerdir. Ayrıca Damal Bebeği de ilçe için önemli bir tanıtım ve gelir kaynağıdır.

Göle Ardahan’ın güneyinde yer alan bir ilçedir. Arazisinin büyük kısmı ormanlarla kaplıdır ve doğal güzellikleriyle yerli ve yabancı turistlerin ziyaret edebileceği bir çok tarihi yer ve mekana sahiptir. Bu yerler arasında Kalecik Kalesi, Uğurtaşı Köyü Kalesi, Dedeşen Köyü kale kalıntıları ve birçok köyde yer alan cami, kilise ve şapel kalıntıları bulunmaktadır. Ayrıca ilçede her yıl düzenli olarak uluslararası Göle Kültür ve Kaşar Festivali düzenlenmektedir.

Hanak, Ardahan’ın kuzeyinde yer alan bir ilçedir. Kendine özgü tarihi ve doğal güzellikleriyle bölgede fark yaratan bir ilçedir. Özellikle Çayağzı köyü yakınlarındaki harabeler, kilise kalıntıları, Sevimli Kalesi, Kırnav Kalesi Hanak’ta öne çıkan turizm yerleri olmuştur. Ayrıca kamp turizmi ve av turizmi de Hanak’ın doğal güzellikleri içerisinde öne çıkmaktadır.

Posof doğal güzellikleriyle bölgemiz açısından önemli bir yere sahiptir. Endemik bir kuş türü olan Dağ Horozu ülkemizde sadece Posof’ ta ve Artvin’de görülebilmektedir. Cak Kalesi, Savaşır kalesi, Kol Kalesi, Mere Kalesi ise Posof’un doğal güzellikleriyle birlikte bölgede öne çıkan tarihi yerlerdir.

Ardahan İlinde Öne Çıkan Sektörler

Ardahan, geniş meraları ve hayvancılık için uygun iklimi ile büyükbaş hayvancılık, arıcılık ve kaz yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı bir ildir. Büyükbaş Hayvancılık (TÜİK-2018, yaklaşık 310 bin büyükbaş hayvan (Türkiye varlığının %1,8’i) varlığı ile) ilin en önemli geçim kaynağını oluşturmaktadır. İlde et ürünleri üretimi oldukça sınırlı olup besi hayvanları kesim ve işlenmek üzere batı illerine transfer edilmektedir. Her yıl yaklaşık 120 bin büyükbaş ve 20 bin küçükbaş hayvan kurban ve kesim için il dışına sevk edilmektedir. Ardahan ovası ve Göle ovası tarım ve hayvancılık açısından büyük bir potansiyele sahip olup gerek sulama imkânlarının yetersizliği gerekse yanlış kullanım nedeniyle yeterince istifade edilmemektedir. Büyükbaş hayvancılık, arıcılık ve kazcılık temel geçim kaynağıdır. Ardahan’da üretilen kaşar oldukça kaliteli olup, ülke genelinde Kars Kaşarı olarak da bilinmektedir. “Kafkas Arı Irkı Gen Merkezi” olan Ardahan’a has çok özel bal üretimi yapılmakta olup “Ardahan Çiçek Balı” adlı coğrafi işareti bulunmaktadır. İlde tarım, hayvancılık için girdi olan yem bitkilerinin üretilmesi amacıyla yapılmaktadır. İl genelinde küçük ölçekte patates yetiştiriciliği ve elma üretimi (Posof) de yapılmaktadır.


İlde, hammadde kaynaklarına bağlı olarak süt ürünleri ve orman ürünleri üretimi gelişmiştir. Özellikle Ardahan kaşarı ve balı ülke genelinde oldukça meşhurdur. İl genelinde çeşitli büyüklüklerde 30 adet süt işletmesi(mandıra) mevcut olup, bunların 20 tanesi Göle ilçesinde bulunmaktadır. Yıllık yaklaşık olarak 4 bin ton kaşar peyniri üretimi yapılmaktadır. İlde besi hayvancılığı yoğun olarak yapılmasına rağmen et ürünleri işlemesi üzerine bir tesis bulunmadığından yılda yaklaşık 120 bin büyükbaş 20 bin küçükbaş hayvan il dışına sevk edilmektedir. Arıcılık ve kazcılık aile işletmeciliği seviyesinde yapılmakta olup, yıllık bal üretimi yaklaşık 800 ton, kaz üretimi ise 150 bin adettir. Tarıma dayalı sanayinin yanında ilde yapı malzemeleri imalatı ile orman ürünleri ve mobilya üretimleri de gelişmektedir.


Ardahan’ın kış, doğa ve kültür turizm potansiyeli oldukça yüksektir. Ardahan, Yalnızçam Kayak Merkezi, Posof Doğal Hayatı Koruma Sahası, Akçakale Adası, Çıldır ve Aktaş Gölleri, 55 adet çeşitli büyüklükte kale ve kuleleri ile çok çeşitli tarihi ve doğal güzelliklere sahiptir. Ardahan Yalnızçam Bölgesi 2010 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile turizm merkezi ilan edilmiş olup, merkezin altyapı çalışmaları tamamlanmıştır. Yalnızçam Kayak Merkezinde 1 adet telesiyej hattı (3.000 m.) ve 2 adet teleski hattı(650-1450 m.) bulunmakta olup kayak merkezinde Ardahan İl Özel İdaresi’nin işlettiği 74 yatak kapasiteli 1 adet otel bulunmaktadır. Kayak merkezinde otel yatırımcıları için 4 adet, günübirlik tesis yatırımcıları için ise 1 adet arsa bulunmaktadır. Aktaş ve Türkgözü Sınır Kapısından 2018 yılında toplam 165.098 yabancı yolcu geçiş-çıkışı gerçekleşmiş olup özellikle Ardahan il merkezi, Çıldır ve Posof ilçesinde misafirler için farklı konseptlerde konaklama, yeme-içme ve alış veriş imkânları sunulmasına ihtiyaç vardır.
Ardahan, dış ticaret fazlası veren iller arasında yer almakla birlikte toplam dış ticaret hacmi olarak 80nci sıradadır. Toplam ticaret hacmi 1,32 milyon dolardır. 2018 itibariyle Ardahan’dan 1,32 milyon dolar ihracat gerçekleştirilmiştir. TRA2 bölgesinde gerçekleştirilen ihracatın %1,1’ini Ardahan gerçekleştirmekte olup, Ardahan’ın ihracatının %94’si de Gürcistan’a yapılmaktadır. Ardahan’ın ihracat yapısı incelendiğinde imalat sanayi ve madencilik ve taşocakçılığı ürün gruplarından oluştuğu anlaşılmaktadır. İmalat sanayide alt ürün gruplarına bakıldığında çimento, kireç, alçı, tarım ve orman makineleri, madencilik ve taş ocakçılığı, alt ürün grubunda ise tuz görülmektedir. İhraç edilen ürünleri hepsi Ardahan dışında üretilen mallardır. Ardahan’ın dış ticaret hacminin, ulaşım altyapısının gelişmesi, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu aktif olarak kullanıma başlaması, Aktaş ve Türkgözü Sınır Kapılarının bilinirliğinin artması ile önümüzdeki yıllarda hızla artması beklenmektedir.
Tarım ve hayvancılık alanında uygun yatırımlar; Et ve süt sığırcılığı, Damızlık inek yetiştiriciliği, Arıcılık ve arı ürünleri üretimi, Kaz yetiştiriciliği, Küçükbaş hayvan yetiştiriciliği, Yem bitkileri yetiştiriciliği, Endemik (şifalı) bitki yetiştiriciliği, Tatlı su balığı ve alabalık üretim tesisleri, Posof’ta meyvecilik, Organik tarım ve hayvancılık.
Turizm ve hizmetler sektöründe uygun yatırımlar; İl ve ilçelerde oteller, Nitelikli yeme-içme ve dinlenme tesisleri, Ulaştırma ve lojistik yatırımları, Toptan ve perakende ticaret, Çağrı merkezi yatırımları, veri merkezi yatırımları, bayilikler, teknik servisler, markalı giyim ve ayakkabı mağazaları, Eğitim (özel okul, kreş, kurs) yatırımları
İmalat Sanayi uygun yatırımları; İnşaat ve yapı malzemeleri imalatı, Gıda ürünleri imalatı (et ve süt ürünleri), Hazır yem üretimi, Tarım makineleri imalatı, Mobilya ve orman ürünleri imalatı, Plastik sanayi ürünleri (PVC doğrama ve boruları), Enerji yatırımları (HES, GES, Biyogaz)